لینک های مفید
گاهنامه اکسیر
 
 

مفاهیم و تعاریف

مفاهیم کوریکولوم

مقدمه:

رشد و توسعه هر جامعه، در کليه ابعاد اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي و سياسي درگرو نيروي انساني آن است. در اين ميان، آموزش از عوامل اساسي در تربيت نيروي انساني در رشته های مختلف به شمار مي رود. آموزش فرايندي است که به تغيير رفتار و ايجاد مجموعه اي از دانش، تفکر، نگرش ها و ارزشها و مهارتهاي مي انجامد. یکی از اقدامات موثر در ارتقاء کیفیت آموزش، برنامه ریزی درسی است (1، 2) آموزش اثربخش مستلزم برنامه ريزي درسي است(3). و هر گونه آموزشی، هنگامي موفق خواهد بود که هدف يا اهداف آموزشي مشخص و مطلوبي را دنبال کند و مبتني بر اصول، فنون و مهارتهاي برنامه ريزي درسي باشد.

 

تعریف برنامه درسی و برنامه ریزی درسی:

 بطور کلي برنامه به مفهوم عام عبارتست از "طرح و نقشه” و برنامه درسي نيز به معناي"طرح و نقشه آموزش" است. از برنامه ریزی درسي تعاریف متعددي ارائه شده است از جمله:

 نيکلس و نيکلس: برنامه ريزي فرصتهاي يادگيري جهت ايجاد تغييرات خواسته شده در دانشجویان و ارزيابي ميزان ايجاد اين تغييرات(4). 

(اورنشتين و هانکينز: " برنامه درسي را مي توان به عنوان نقشه اي براي عمل يا سندي کتبي دانست که شامل راهبردهاي جهت رسيدن به هدفها و مقاصد مورد نظر مي شود" (5).

پيش بيني و تهيه فرصتهای يادگيري براي جمعيتي مشخص به منظور نيل به آرمانها و هدفهاي آموزشی تحت رهبري و هدايت نظام آموزشي (6).

 

عناصر برنامه درسی:

برنامه درسي شامل عناصر مختلفي است که توسط صاحبنظران و متخصصان اين رشته به طور متفاوت ذکر شده تا آنجا که گودلد (Goodlad) و کلاين (Klein) برنامه درسي را متشکل از 9 عنصر مي دانند:

اهداف و مقاصد، محتوا، مواد و منابع،‌ فعاليتها، راهبردهاي تدريس، ارزشيابي، گروهبندي، زمان و فضا (7). ولي در غالب موارد 4-5 عنصر اصلي مورد توجه قرار مي گيرند که عبارتند از: هدف، محتوا، روش و ارزشيابي

 

اشکال برنامه ريزي درسي:

برنامه ريزي درسي در اشکال مختلف از جمله تدوين کوريکولوم، طرح دوره و طرح درس تجلي مي يابد. بين اين واژه ها و عناصر تشکيل دهنده آن، همپوشاني زيادي ديده مي شود بسياري از افراد تفکيک خاصي بين اين اشکال برنامه قائل نمي شوند و به همين دليل در بسياري از موارد اين واژه ها را بجاي يکديگر به کار مي گيرند. اما در دانشگاه علوم پزشکي مشهد کوريکولوم به برنامه آموزشي (درسي) يک رشته در يک مقطع مشخص اطلاق مي شود. و طرح دوره به برنامه درسي مدرس يک درس در طول يک دوره يا ترم اطلاق مي شود و طرح درس به برنامه درسي مدرس براي يک يا چند درس اطلاق مي شود.

 

مراحل برنامه ریزی درسی:

برنامه ريزي درسي مستلزم انجام حداقل3 گام طراحي برنامه، اجراي برنامه و ارزشيابي برنامه مي باشد(8). برنامه درسي در هر يک از سطوح از جمله براي يک رشته و يا تدريس درس مشخصي در طول ترم، مستلزم طي کردن اين سه مرحله است. قبل از هر گونه آموزشي، ابتدا طراحي انجام مي شود. يعني هر يک از عناصر درس مورد تصميم گيري قرار مي گيرد. حاصل مرحله طراحی معمولا در قالب برنامه آموزشي (کوريکولوم، طرح دوره يا طرح درس) تنظيم مي شود. مرحله دوم مستلزم ايجاد شرايط و دقت نظر جهت اجراي آموزش، حتي الامکان منطبق با طرح مورد نظر است گرچه گاه لازم است بر حسب نياز در حين اجرا نيز تاحدودي به تغيير و تنظيم طرح پرداخت. در مرحله سوم چگونگي کيفيت برنامه و يا هر يک از اجزا و عناصر آن بر حسب نتايج با تاکيد بر هدفهاي آموزشي مورد بررسي، قضاوت و ارزشيابي قرار مي گيرد. عدم توجه لازم به هريک از اين مراحل مي تواند از ميزان اثربخشي آموزش در يک دوره بکاهد، چنانکه انجام اين مراحل و استفاده از نتايج و بازخورد ارزشيابي مي تواند در ارتقاي کيفيت برنامه در ادامه دوره و يا دوره هاي مشابه موثر واقع شود.

 

تعریف کوریکولوم:

همانطور که ذکر شد حاصل مرحله طراحی برنامه معمولا در قالب يکي از اشکال برنامه آموزشي از جمله کوريکولوم تنظيم مي شود. برنامه درسي (کوريکولوم) را مي توان به صورت زير تعريف کرد: طرح و نقشه اي است از آنچه بايد تحت نظر مرکز آموزشي در طي دوره تحصيلي ياد گرفته شود. اين طرح شامل اهداف، محتوا، استراتژيهاي ياددهي- يادگيري، فعاليتها و تجربيات يادگيري دانشجويان، مي گردد.

 

اهمیت کوریکولوم:

کوريکولوم رشته اساس آموزش در يک رشته را تشکيل مي دهد. زيرا کوريکولوم، طرح آموزش در يک رشته است و در شکل بخشيدن به يادگيري نقش اساسي دارد اگر قرار است آموزشي مبتني بر اصول علمي باشد لازم است از کوريکولوم (طرحي دقيق که بر اساس اصول علمي تنظيم شده)، برخوردار باشد.

 اهميت و ضرورت برنامه آموزشي يک رشته را مشابه طرح و نقشه ساختماني دانسته اند. درست همان طور که يک مهندس ساختمان پيش از ساختن يک بنا به تهيه نقشه آن مي پردازد، ارائه دهندگان يک رشته آموزشي نيز بايد يک نقشه آموزشي براي آن رشته در يک مقطع خاص، طراحي نمايد. اين نقشه طي فرايندي تعاملي تجزيه و تحليل مي شود که در آن اهداف، محتوا، راهبردهاي آموزشي و ارزشیابی انتخاب مي شود. تفکر و تصميم گيري در مورد هر يک از عناصر برنامه آموزش و آموزش و ارتباط آنها با يکديگر و تنظيم طرح و نقشه اي سنجيده مبتني بر اصول و فنون بيان شده مرتبط با عناصر برنامه درسي مي تواند فوايد و مزايدي را به دنبال داشته باشد عمده ترين محاسن تنظيم برنامه آموزشي قبل از اقدام به آموزش در يک رشته عبارتند از:

♦ مورد نظر قراردادن مجموعه هدفهاي لازم براي يک رشته.

انتخاب محتوا و روش های متناسب با اهداف

تنظيم ترتيب و توالي در ارائه محتوا و انجام فعاليتها

پيشگيري از فراموشي در ارائه مطالب و فعاليتهاي ضروري در يک رشته

در نتيجه اثربخشي آموزش و يادگيري

کمک به قضاوت و ارزشيابي از آموزش در يک دوره

همچنين برنامه ريزي درسي (تنظيم برنامه اموزشي) و تهيه طرح و نقشه علمي براي آموزش در يک رشته و ارائه آموزش مبتني بر برنامه ريزي، اقدامات آموزشي را با تفکر، آينده نگري و حل مشکل مبتني بر اصول و روشها علمي، همراه مي سازد و کليه فعاليتهاي را در مسير اهداف از پيش تعيين شده سوق مي دهد و نهايتا انجام صحيح آن موجب افزايش کارايي و اثربخشي آموزش در يک رشته خواهد شد.

تعريف نظري برنامه درسي (کوريکولوم): برنامه درسي را مي توان به عنوان نقشه اي براي عمل يا سندي کتبي دانست که شامل راهبردهاي جهت رسيدن به هدفها و مقاصد مورد نظر مي شود".(5).

تعريف عملياتي کوريکولوم: به برنامه آموزشي تدوين شده براي يک رشته در يک مقطع تحصيلي اطلاق مي شود.

 

  1. Nickbakhsh N AP, Mohammadi kenari H, Razaghi F. Evaluation of lesson plans of faculty members of medical and dental schools of babol university of medical sciences.. JBUMS. 1389;12(1):14-8[persian].
  2. Esteghamati A SSAF. Medical education developmentcenter,centers for quality education.. Teb Va Tazkiyeh. 2001;41:10-5[persian].
  3.  کامران عزيز، شرقي، افشان. بررسي دانش و نگرش هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي اردبيل د مورد طراحي درس در سال 1387. مجله سلامت و بهداشت اردبيل/ بهار 1390، دوره دوم، شماره اول: 39-31.
  4. شریعتمداری، ع. (1375). چند مبحث اساسی در برنامه­ریزی درسی. تهران: سمت.
  5. ارنشتاین، ا. س.، و هانکنیز، ف. پ. (1384). مبانی اصول و مسائل برنامه­درسی. (ق. احقر، مترجم) تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.
  6. صابريان معصومه، حاجي آقاجاني سعيد، قرباني راهب، ملک مجتبي. نظرات اعضاي هيات علمي در مورد تدوين درس. مجله دانشگاه علوم پزشکي بابل، ويژهنامه مقالت آمزش پزشکي/ تابستان1382. شماره 2:36-33.
  7. قورچیان، ن.، و تن ساز، ف. (1374). سیمای روند تحولات برنامه درسی به عنوان یک رشته تخصصی از جهان باستان تا جهان امروز. تهران: موسسه پژوهش و برنامه­ریزی آموزش عالی وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
  8. لوی، ا. (1374). مبانی برنامه­ ریزی آموزشی برنامه ­ریزی مدارس (نهم). (ف. مشایخ) تهران: مدرسه.

 

 
     
     
  نشانی: مشهد، خیابان دانشگاه، ساختمان قرشی، مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی  
     
  تلفن: 05138420305  
     
  نمابر: 05138420305  
     
  ایمیل: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید  
     
  کانال پیام رسان بله: ble.im/join/ZDIwMjVmOG  
     
 

دانشگاه علوم پزشکی مشهد | Mashhad University of Medical Sciences | جامعة مشهد للعلوم الطبية
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت مربوط به دانشگاه علوم پزشکی مشهد می باشد. هرگونه کپی برداری از مطالب آن تنها با ذکر منبع بلامانع است.