واحد برنامه ریزی
معرفی واحد و شرح وظایف آن

واحد برنامه ريزي مرکز مطالعات و توسعه آموزش با همكاري اعضاء هيات علمي و كارشناسان دانشگاه و با استفاده از يافته‌هاي پژوهش‌هاي آموزشي در باره چگونگي بهبود كيفيت آموزشي و به كار بردن برنامه ريزي در نظام آموزشي، به بازانديشي، بازسازي و بازآفريني اين نظام مي پردازد. لذا براي نيل به اين اهداف فعاليت‌هاي خود را عمدتا در محورهاي زير متمركز نموده است :

♦ ارتقا سطح مهارتهاي برنامه ريزي آموزشي (تدوين طرح دوره، طرح درس و . . .) در اعضا هيئت علمي با برگزاري کارگاه هاي مرتبط و ارائه مشاوره.

♦ مشارکت در تدوين و بازنگري برنامه‌هاي آموزشي در سطوح مختلف (به ويژه برنامه درسي=Course Planو طرح درس=lesson plan) رشته ها و مقاطع مختلف

♦ ارتقا سطح مهارتهاي آموزشي و ارزشيابي اعضاء هيات علمي دانشگاه از طريق برگزاري كارگاه‌هاي مرتبط و ارائه مشاوره ‌هاي فردي و گروهي

♦ ارائه مشاوره به دانشجويان در زمينه روش‌هاي نوين ياددهي و يادگيري، برنامه ريزي آموزشي و پژوهش هاي مرتبط

♦ مشاركت در تدوين و بازبيني برنامه‌هاي آموزشي براي راه اندازي رشته‌هاي جديد در دانشگاه

♦ پيگيري و هدايت روند تصويب و ارتقا برنامه ها و دوره هاي آموزشي در سطوح و مقاطع مختلف در دانشگاه

♦ توسعه روشهاي نوين سنجش و ارزشيابي دانشجويان و ارائه مشاوره به اساتيد و گروه هاي آموزشي در اين مورد و برگزاري کارگاه

♦ هدايت پروژه اعتبار بخشي برنامه هاي آموزشي (مورد تاكيد وزارت متبوع) و مشاركت در تدوين و اجراي فرآيند ارزشيابي دروني و بيروني

♦ انجام مطالعات كاربردي در زمينه ارتقا و توسعه روشهاي نوين آموزش و ارزشيابي و موضوعات كاربردي در آموزش نظير تئوريهاي نوين يادگيري- مهارت هاي ارتباطي- نياز سنجي آموزشي و . . .

همچنين از وظايف خطير مركز توسعه به منظور تقويت مهارتهاي برنامه ريزي درسي و بهبود كيفيت مواد ياددهي، يادگيري، ارزيابي يادگيري دانشجويان و كارآيي آموزش مي باشد كه اين وظايف از طريق كميته برنامه ريزي درسي و بازنگري دورس انجام مي گيرد. كه اهداف آن عبارتند از :

  • بهبود برنامه درسي
  • انطباق برنامه هاي درسي با نيازهاي جامعه
  • انطباق برنامه هاي درسي با وظايف آينده دانشجويان
ساختار واحد

کارهای ویژه در دست اقدام واحد
  • پروژه پیگیری سرنوشت شغلی دانش آموختگان دانشگاه و بررسی عوامل موثر بر آن
  • پروژه رصد نحوه اجرای کوریکولوم های مصوب در دانشگاه
  • تدوین بسته های آموزشی مرتبط با مباحث روز آموزش پزشکی
مشاوره در زمینه آموزش علوم پزشکی

راهنمای مشاوره در حوزه آموزش علوم پزشکی و به ویژه تدوین، اجرا و بازنگری برنامه های درسی
مقدمه :

یکی از رسالتهای مهم مراکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی ارتقای سطح ذینفعان دانشگاه در زمینه آموزش و هدایت و راهنمایی اساتید ، دانشجویان و کارشناسان آموزشی در زمینه آموزش علوم پزشکی می باشد . به همین دلیل از جمله فعالیتهای مهم کارشناسان این مرکز به ویژه کارشناسان واحد برنامه ریزی ارائه مشاوره به اساتید، دانشجویان  و سایر کارشناسان است.

برنامه مشاوره در برنامه های درسی :

برنامه مشاوره در زمینه برنامه های درسی در مرکز مطالعات  با همکاری دفاتر توسعه آموزش در دانشکده ها اجرایی می شود.  مرکز مطالعات و توسعه آموزش پزشکی دانشگاه در طراحی و اجرای برنامه ریزی جهت مشاوره در برنامه های درسی با دفتر توسعه آموزش در دانشکده ها و  واحد توسعه در بیمارستان های آموزشی تعامل مناسبی داشته و  جهت اجرای بهینه آن انعطاف پذیری و پاسخگویی سریع و دقیق را در سر لوحه کار خود قرار میدهد . بر این  اساس مصوبات (مواد وتبصره) زیر بر فعالیت آنها  مشارکت و نظارت می­نماید. 

ماده یک : دفاتر توسعه در دانشکده ها و بیمارستان ها  به عنوان خط اول تماس با اساتید بوده و با توجه به توانمندی های کارشناسان و مدیران دفتر ، آنها را در راستای انجام وظایف با توجه به سیاستها و دستور العمل های مرکز توسعه راهنمایی می­نماید.

تبصره یک : مواردی که نیاز به مشاوره تخصصی تر دارد، با اعلام درخواست خود از طریق ایمیل

HoseinzadehM3@mums.ac.ir

 و یا تماس تلفنی (051) : 38461816 (با خانم دکتر معصومه محمدحسین زاده - کارشناس واحد برنامه ریزی)،  به واحد برنامه ریزی آموزشی تقاضای مشاوره حضوری یا مجازی و یا تلفنی را مینماید.
و کارشناسان واحد موظف هستند در اولین فرصت ممکن زمینه را برای ارائه مشاوره فراهم آورند.

تبصره دو : اطاع و نظارت مسوول واحد برنامه ریزی  جهت مشاوره تخصصی در برنامه های درسی  الزامی است.

تبصره سه : حضور کارشناس واحد مرکز مطالعات در مشاوره تخصصی در برنامه های درسی برنامه ریزی الزامی است.

تبصره چهار : در صورت نیاز به مداخله، در محیط آموزشی مراتب انجام کار و صورت جلسه به دفتر توسعه ارسال می شود.

تبصره پنج : مشاوره به صورت فردی و در خواست عضو هیات علمی و گروهی بنا به در خواست گروه اموزشی درخواست میشود در صورت درخواست توسط گروه حضور نماینده مرکز مطالعات الزامی است.

تبصره شش : کارشناسان مرکز موظف به پاسخگویی دقیق و تخصصی هستند و در صورت نیاز به مشاوره بیشتر به متخصصین مرتبط در حوزه مربوطه معرفی می شوند و این امر بر عهده کارشناس واحد برنامه ریزی تا وصول به هدف مراجعه کننده می باشد.

تبصره هشت : نشست مشورتی کارشناسان مرکز مطالعات و مسوول مرکز برای گزارش موارد مشاوره و پیگیری نتایج مشاوره ها به صورت ماهانه الزامی است.

وظایف و فعالیت های نظارتی در مشاوره در برنامه های درسی

بر اساس ماده یک مرکز مطالعات بایستی برای تمام فعالیت های پیرامون برنامه درسی سیاستها و دستور العمل  لازم را طراحی و به کارشناسان دفاتر توسعه برای کاربرد آنها آموزش بدهد. و بر اساس تبصره یک این ماده مواردی که نیاز به مشاوره تخصصی دارد، با ارسال ایمیل و تماس تلفنی به مرکز مطالعات و توسعه آموزش پزشکی مشاوره حضوری یا مجازی یا تلفنی را درخواست مینماید.

لازم به ذکر است که این فعالیت های بصورت ماهیانه توسط کارشناس واحد برنامه درسی EDC مورد بررسی قرار گرفته و سپس به مسئول واحد برنامه درسی و به مدیر EDC گزارش داده خواهد شد.

نحوه و ساعات ارائه مشاوره :

مسوول و کارشناس این واحد همواره آمادگی جهت ارائه مشاوره به صورت حضوری، مجازی و تلفنی را در ساعات اداری به متقاضیان دارد. اما جهت ارائه تخصصی تر و مناسبتر ساعات زیر برای ارائه مشاوره  پیشنهاد می شود.

برنامه روز های مشاوره تخصصی تر در حوزه برنامه ریزی آموزشی در سال۹۹


کمیته های زیرمجموعه واحد

کمیته های زیرمجموعه ی واحد عبارتند از :

1- واحد برنامه ریزی درسی، که شامل موارد زیر می باشد :
- مقدمه ای بر مفاهیم برنامه درسی و برنامه ریزی درسی
- کوریکولوم
- راهنمای تدوین و چک لیست های طرح درس و طرح دوره

2- کمیته توسعه رشته ها، که شامل موارد زیر می باشد :
- فرم تقاضا و چک لیست های راه اندازی رشته/دوره
- فرم تقاضا و چک لیست های راه اندازی گروه

↓↓ در ادامه، توضیحات مربوط به هرکدام قرارگرفته است ↓↓

واحد برنامه ریزی درسی : مقدمه ای بر مفاهیم برنامه درسی و برنامه ریزی درسی

رشد و توسعه هر جامعه، در کليه ابعاد اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي و سياسي درگرو نيروي انساني آن است. در اين ميان، آموزش از عوامل اساسي در تربيت نيروي انساني در رشته های مختلف به شمار مي رود. آموزش فرايندي است که به تغيير رفتار و ايجاد مجموعه اي از دانش، تفکر، نگرش ها و ارزشها و مهارتهاي مي انجامد. یکی از اقدامات موثر در ارتقاء کیفیت آموزش، برنامه ریزی درسی است (1، 2) آموزش اثربخش مستلزم برنامه ريزي درسي است(3). و هر گونه آموزشی، هنگامي موفق خواهد بود که هدف يا اهداف آموزشي مشخص و مطلوبي را دنبال کند و مبتني بر اصول، فنون و مهارتهاي برنامه ريزي درسي باشد.

 تعریف برنامه درسی و برنامه ریزی درسی:

بطور کلي برنامه به مفهوم عام عبارتست از "طرح و نقشه” و برنامه درسي نيز به معناي"طرح و نقشه آموزش" است. از برنامه ریزی درسي تعاریف متعددي ارائه شده است از جمله:

 نيکلس و نيکلس: برنامه ريزي فرصتهاي يادگيري جهت ايجاد تغييرات خواسته شده در دانشجویان و ارزيابي ميزان ايجاد اين تغييرات(4). 

(اورنشتين و هانکينز: " برنامه درسي را مي توان به عنوان نقشه اي براي عمل يا سندي کتبي دانست که شامل راهبردهاي جهت رسيدن به هدفها و مقاصد مورد نظر مي شود" (5).

پيش بيني و تهيه فرصتهای يادگيري براي جمعيتي مشخص به منظور نيل به آرمانها و هدفهاي آموزشی تحت رهبري و هدايت نظام آموزشي (6).

 عناصر برنامه درسی:

برنامه درسي شامل عناصر مختلفي است که توسط صاحبنظران و متخصصان اين رشته به طور متفاوت ذکر شده تا آنجا که گودلد (Goodlad) و کلاين (Klein) برنامه درسي را متشکل از 9 عنصر مي دانند:

اهداف و مقاصد، محتوا، مواد و منابع،‌ فعاليتها، راهبردهاي تدريس، ارزشيابي، گروهبندي، زمان و فضا (7). ولي در غالب موارد 4-5 عنصر اصلي مورد توجه قرار مي گيرند که عبارتند از: هدف، محتوا، روش و ارزشيابي

 اشکال برنامه ريزي درسي:

برنامه ريزي درسي در اشکال مختلف از جمله تدوين کوريکولوم، طرح دوره و طرح درس تجلي مي يابد. بين اين واژه ها و عناصر تشکيل دهنده آن، همپوشاني زيادي ديده مي شود بسياري از افراد تفکيک خاصي بين اين اشکال برنامه قائل نمي شوند و به همين دليل در بسياري از موارد اين واژه ها را بجاي يکديگر به کار مي گيرند. اما در دانشگاه علوم پزشکي مشهد کوريکولوم به برنامه آموزشي (درسي) يک رشته در يک مقطع مشخص اطلاق مي شود. و طرح دوره به برنامه درسي مدرس يک درس در طول يک دوره يا ترم اطلاق مي شود و طرح درس به برنامه درسي مدرس براي يک يا چند درس اطلاق مي شود.

 مراحل برنامه ریزی درسی:

برنامه ريزي درسي مستلزم انجام حداقل3 گام طراحي برنامه، اجراي برنامه و ارزشيابي برنامه مي باشد(8). برنامه درسي در هر يک از سطوح از جمله براي يک رشته و يا تدريس درس مشخصي در طول ترم، مستلزم طي کردن اين سه مرحله است. قبل از هر گونه آموزشي، ابتدا طراحي انجام مي شود. يعني هر يک از عناصر درس مورد تصميم گيري قرار مي گيرد. حاصل مرحله طراحی معمولا در قالب برنامه آموزشي (کوريکولوم، طرح دوره يا طرح درس) تنظيم مي شود. مرحله دوم مستلزم ايجاد شرايط و دقت نظر جهت اجراي آموزش، حتي الامکان منطبق با طرح مورد نظر است گرچه گاه لازم است بر حسب نياز در حين اجرا نيز تاحدودي به تغيير و تنظيم طرح پرداخت. در مرحله سوم چگونگي کيفيت برنامه و يا هر يک از اجزا و عناصر آن بر حسب نتايج با تاکيد بر هدفهاي آموزشي مورد بررسي، قضاوت و ارزشيابي قرار مي گيرد. عدم توجه لازم به هريک از اين مراحل مي تواند از ميزان اثربخشي آموزش در يک دوره بکاهد، چنانکه انجام اين مراحل و استفاده از نتايج و بازخورد ارزشيابي مي تواند در ارتقاي کيفيت برنامه در ادامه دوره و يا دوره هاي مشابه موثر واقع شود.

واحد برنامه ریزی درسی : کوریکولوم

تعریف کوریکولوم :

همانطور که ذکر شد حاصل مرحله طراحی برنامه معمولا در قالب يکي از اشکال برنامه آموزشي از جمله کوريکولوم تنظيم مي شود. برنامه درسي (کوريکولوم) را مي توان به صورت زير تعريف کرد: طرح و نقشه اي است از آنچه بايد تحت نظر مرکز آموزشي در طي دوره تحصيلي ياد گرفته شود. اين طرح شامل اهداف، محتوا، استراتژيهاي ياددهي- يادگيري، فعاليتها و تجربيات يادگيري دانشجويان، مي گردد.

اهمیت کوریکولوم : کوريکولوم رشته اساس آموزش در يک رشته را تشکيل مي دهد. زيرا کوريکولوم، طرح آموزش در يک رشته است و در شکل بخشيدن به يادگيري نقش اساسي دارد اگر قرار است آموزشي مبتني بر اصول علمي باشد لازم است از کوريکولوم (طرحي دقيق که بر اساس اصول علمي تنظيم شده)، برخوردار باشد.

اهميت و ضرورت برنامه آموزشي يک رشته را مشابه طرح و نقشه ساختماني دانسته اند. درست همان طور که يک مهندس ساختمان پيش از ساختن يک بنا به تهيه نقشه آن مي پردازد، ارائه دهندگان يک رشته آموزشي نيز بايد يک نقشه آموزشي براي آن رشته در يک مقطع خاص، طراحي نمايد. اين نقشه طي فرايندي تعاملي تجزيه و تحليل مي شود که در آن اهداف، محتوا، راهبردهاي آموزشي و ارزشیابی انتخاب مي شود. تفکر و تصميم گيري در مورد هر يک از عناصر برنامه آموزش و آموزش و ارتباط آنها با يکديگر و تنظيم طرح و نقشه اي سنجيده مبتني بر اصول و فنون بيان شده مرتبط با عناصر برنامه درسي مي تواند فوايد و مزايدي را به دنبال داشته باشد عمده ترين محاسن تنظيم برنامه آموزشي قبل از اقدام به آموزش در يک رشته عبارتند از:

مورد نظر قراردادن مجموعه هدفهاي لازم براي يک رشته.

انتخاب محتوا و روش های متناسب با اهداف

تنظيم ترتيب و توالي در ارائه محتوا و انجام فعاليتها

پيشگيري از فراموشي در ارائه مطالب و فعاليتهاي ضروري در يک رشته

در نتيجه اثربخشي آموزش و يادگيري

کمک به قضاوت و ارزشيابي از آموزش در يک دوره

همچنين برنامه ريزي درسي (تنظيم برنامه اموزشي) و تهيه طرح و نقشه علمي براي آموزش در يک رشته و ارائه آموزش مبتني بر برنامه ريزي، اقدامات آموزشي را با تفکر، آينده نگري و حل مشکل مبتني بر اصول و روشها علمي، همراه مي سازد و کليه فعاليتهاي را در مسير اهداف از پيش تعيين شده سوق مي دهد و نهايتا انجام صحيح آن موجب افزايش کارايي و اثربخشي آموزش در يک رشته خواهد شد.

تعريف نظري برنامه درسي (کوريکولوم) : برنامه درسي را مي توان به عنوان نقشه اي براي عمل يا سندي کتبي دانست که شامل راهبردهاي جهت رسيدن به هدفها و مقاصد مورد نظر مي شود".(5).

تعريف عملياتي کوريکولوم : به برنامه آموزشي تدوين شده براي يک رشته در يک مقطع تحصيلي اطلاق مي شود.

واحد برنامه ریزی درسی : راهنمای تدوین و چک لیست های طرح درس و طرح دوره
کمیته توسعه رشته ها : فرم تقاضا و چک لیست های راه اندازی گروه
بانک جامع کوریکولوم
بانک جامع کوریکولوم ها، شامل موارد زیر می باشد :
1- کوریکولوم رشته های دانشگاه مشهد
2- کوریکولومهای جدید مصوب وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

↓↓ در ادامه، توضیحات مربوط به هرکدام قرارگرفته است ↓↓
بانک جامع کوریکولوم : کوریکولوم رشته های دانشگاه مشهد
بانک جامع کوریکولوم : کوریکولوم های جدید مصوب وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
همکاران واحد و شرح وظایف آنها
دکتر آزاده ساکی - مسوول واحد برنامه ریزی
دکتر آزاده ساکی - مسوول واحد برنامه ریزی
 
تلفن (051) : 38461816
 
ایمیل : SakiA@mums.ac.ir
ساعات مشاوره حضوری (در خصوص  مباحث آموزشی به ویژه تدوین، اجرا و ارزشیابی و بازنگری کوریکولوم، طرح درس و طرح دوره) : روزهای زوج، ساعت 12 تا 14

دکتر معصومه محمدحسین زاده
دکتر معصومه محمدحسین زاده - کارشناس واحد برنامه ریزی
 
تلفن (051) : 38461816
 

ساعات مشاوره حضوری (در خصوص  مباحث آموزشی به ویژه تدوین، اجرا و ارزشیابی و بازنگری کوریکولوم، طرح درس و طرح دوره) : روزهای زوج، ساعت 10 تا 12

شرح وظایف کارشناس واحد برنامه ریزی آموزشی مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی(EDC) 

  • پی گیري و مشارکت در تدوین، ارزشیابی و بازنگري برنامه هاي آموزشی دانشگاه اعم از کوریکولوم ها و طرح دوره ها
  • مشارکت در بررسی میزان انطباق اجراي برنامه هاي آموزشی منطبق با طرح دوره – طرح درسLog Book آموزشی و مستندات مربوطه نظیر و ...
  • بررسی نحوه برنامه ریزي آموزشی رشته هاي در دانشگاه هاي برتر علوم پزشکی داخلی و خارجی
  • همکاري با واحد توانمندسازي جهت تهیه محتواهاي آموزشی در زمینه برنامه ریزي آموزشی
  • مشارکت در برنامه ریزي و برگزاري کارگاه هاي توانمندسازي اعضاء هیئت علمی در زمینه برنامه ریزي آموزشی
  • پی گیري و ارائه پاسخ لازم به شرکت کنندگان در دوره هاي آموزشی نظیر صدور گواهی
  • مشاوره حضوري و تلفنی به اساتید، گروهها و دانشکده ها در زمینه مسائل آموزشی به ویژه برنامه هاي آموزشی اعم از کوریکولوم، طرح دوره و طرح درس.
  • پی گیري امور مربوط به دانشکده ها در EDO زمینه برنامه ریزي آموزشی
احمد عبداللهی
احمد عبداللهی- کارشناس واحد برنامه ریزی

تلفن (051) : 38420305

ایمیل : AbdollahiA4@mums.ac.ir